Dinî Anlatıdan Jeopolitik Projeye

Giriş

Mesele, özünde yalnızca dilsel veya tefsire ilişkin değildir; bunun ötesinde, daha tehlikeli bir soruya uzanır: Belirli bir dinî okuma, zaman boyunca süregelen bir siyasi meşruiyetin temeline dönüştüğünde ne olur?

Bir peygambere nesep bağıyla bağlantılı «ilahî vaat» kavramı, toprak üzerinde kalıcı bir siyasi hakkın dayanağı olarak sunulur ve büyük güçler bu anlayışı benimser veya stratejik vizyonları içinde kullanırsa, anlatı teoloji alanında kalmaz; doğrudan coğrafya ve siyaset alanına girer.

Birinci: Hipotezin tanımı

Hipotez, birbiriyle bağlantılı üç temele dayanır: Belirli bir toprak hakkında münhasır bir ilahî vaadin varlığı; bu vaadin bir peygambere uzanan nesep bağıyla bağlantılı olması; bu nesebin, çağları aşan kalıcı bir siyasi hakkın temeli sayılması.

Özlü bir ifadeyle: Siyasi meşruiyet, çağdaş egemenlikten veya uluslararası hukuktan değil, dinî–nesebî bir bağdan türetilir.

İkinci: Fikrin yorumdan gerçekliğe geçişi

Bir devlet bu tasavvuru kimliğinin bir parçası olarak benimser ve bu bakış açısı Batı’daki inanç temelli akımlarla — Hristiyan Siyonizminin bazı yönelimleri gibi — kesişirse, siyasi destek yalnızca stratejik bir çıkara verilen destek olmaktan çıkar; tarihe ilişkin teolojik bir tasavvurun parçası olarak yeniden tanımlanır. En tehlikeli dönüşüm de bu anda gerçekleşir: Toprak, siyasi bir ihtilafın konusu olarak değil, kutsal bir vaadin yerine getirilmesi olarak sunulur.

Üçüncü: Meşruiyetin yeniden tanımlanması

Coğrafya, tartışmaya kapalı ilahî bir hak olarak anlaşıldığında, siyasi uzlaşmalar kutsal bir husustan taviz vermeye dönüşür; itiraz, çağdaş bir politikaya değil, «tarihsel bir hakka» itiraz hâline gelir; genişleme, edinim değil, geri alma olarak yeniden sunulur. Burada tartışmanın dengesi değişir: Tartışma artık sınırlar ve egemenlik hakkında değil, tarihsel bir kaderin yorumlanması hakkındadır.

Dördüncü: Bunun Arap ve İslam dünyası üzerindeki etkisi

Hak tanımının zayıflatılması: Söylem, halkların hakları ve uluslararası hukuktan metinler ve rivayetler etrafındaki bir polemiğe dönüşür; bu da uluslararası platformlarda açık bir siyasi argüman oluşturulmasını güçleştirir.

Nesebe dayalı ayrıcalığın normalleştirilmesi: Nesebin ebedî mülkiyet sağladığı fikrinin kabulü, adalet ve çağdaş egemenlik yerine soy temeline dayanan bir ölçüt tesis eder. Bu ölçüt, dinî bir kisveye büründürüldüğünde siyasi açıdan itiraz edilmesi güç bir ölçüttür.

Ahlaki konumun gerilemesi: «Münhasır vaat» anlatısı hâkim olduğunda, politikalara yönelik itiraz, tartışmaya açık bir siyasi gerçekliğin savunulması olarak değil, tarihsel bir hakkın reddi olarak tasvir edilebilir.

İçsel psikolojik etki: Kimliğin ve hakkın tanımlanmasında karışıklık, çatışmanın mahiyetine ilişkin fikrî bölünme ve manevi ve stratejik seferberlikte zayıflık. Milletler, adaleti tanımlama ölçütleri sarsıldığında zayıflar.

Beşinci: Güç dengesi ve belirleyici rolü

Batı desteği — ister stratejik ister inanç temelli mülahazalardan kaynaklansın — uzun vadeli bir siyasi derinlik sağlar. Ancak belirleyici etken yalnızca anlatı değil, güç dengesidir. Anlatı ne kadar güçlü olursa olsun, ancak kurumlar, ekonomi ve ittifaklar tarafından desteklendiğinde kalıcı bir gerçekliğe dönüşür. Buna karşılık, anlatılarla yalnızca teorik tartışma yoluyla değil, farklı bir meşruiyet tanımını kabul ettirebilecek karşı bir güç inşa edilerek mücadele edilir.

Altıncı: Asıl tehlike nerede yatıyor?

Tehlike, dinî inancın kendisinde veya tarihsel bir ismin kimliğine ilişkin tefsir tartışmasında değil; karşı taraftaki bölünmüşlük ve zayıflık ortamında, teolojik bir fikrin büyük bir güç tarafından desteklenen ebedî siyasi meşruiyetin temeline dönüştürülmesinde yatar.

Bu durumda, şu gelişmeler aşamalı olarak yaşanabilir: Sahadaki olguların kalıcılaştırılması; sınırların fiilî durum uyarınca yeniden tanımlanması; güç dengesindeki bozulmanın normalleştirilmesi; çatışmanın yeni kuşaklara daha karmaşık bir biçimde aktarılması.

Yedinci: Zayıf rivayetleri doğru kabul etmenin tehlikesi

«İsrail» ile Yakub aleyhisselam arasında kurulan bağ, çoğunlukla zayıf veya sıhhati üzerinde ittifak bulunmayan hadislere dayandırılır. Kütüb-i Sitte müellifleri bu hadisleri tahriç etmemiştir; bunlar muhaddisler arasında icmâ konusu sayılmaz ve Kur’an’dan kesin bir delil de bulunmamaktadır.

Bu rivayetleri doğru kabul etmenin doğrudan etkileri vardır: Sahte bir meşruiyet kazandırılması, kurulan bağı, yalnızca bir içtihat veya zayıf bir rivayet olduğu hâlde, tarihsel–dinî bir hakikat gibi gösterir; siyasi kullanımın kolaylaştırılması, zayıf bir rivayete dayanan herhangi bir anlatının, hukuk ve adalet sınırları dışında siyasi hakları veya coğrafi genişlemeyi gerekçelendirmek için istismar edilebilmesinden kaynaklanır; iç fikrî konumun zayıflatılması, hakkın tanımlanmasındaki karışıklık ve bu kullanımı reddedenlerle kabul edenler arasındaki bölünmeyle gerçekleşir; ahlaki ve siyasi bir açık yaratılması ise zayıf rivayetlerin kabulünün, sahadaki uygulamaların yöntemsel bir sorgulamaya tabi tutulmadan din adına gerekçelendirilmesine kapı açmasıdır.

Kısacası: Bu rivayeti zayıf hadislere dayanarak doğru kabul etmek, büyük güçler nezdinde toprak üzerinde varsayılan bir hakkı desteklemek için bir argüman sağlar ve anlatının tehlikesini artırır; zira anlatı metinsel olarak kanıtlanmamış kalırken, pratikte siyaset ve coğrafyanın temeli olarak kullanılır; Arap ve İslam dünyası ise kırılgan bir konumda kalmayı sürdürür.

Sonuç

Sorun, ismin veya rivayetin kendisinde değil, herhangi bir anlatının hak ölçütünü yeniden tanımlama ve siyasi çıkarlar doğrultusunda yönlendirme kapasitesindedir. Modern uluslararası düzende meşruiyet; tanınmış egemenlik, nüfusun iradesi, uluslararası hukuk ve güç dengesi üzerine inşa edilir.

Ancak adalet ölçütünün yerine soy ve nesep ölçütü geçirildiğinde, tehlike metnin kendisinde değil, rivayetin coğrafi ve siyasi bir gerçekliğe dönüştürülme biçiminde yatar. Tarih, coğrafyanın rivayetler etrafındaki tartışmalarla değil, kendi hak tanımını kabul ettirebilen ve koruyabilen siyasi, ekonomik ve fikrî güçle korunduğunu gösterir.